Minh Thịnh

Quản trị viên tháng 12 11, 2025 #genz

Thế Hệ Chúng Ta Tệ Hơn Những Gì Ta Nghĩ

(và nỗi cô đơn của những đứa trẻ được tự do quá sớm)

Gen Z thường được khen là thông minh, linh hoạt, “thức tỉnh”, sinh ra giữa thời đại công nghệ và biết nhiều điều hơn cha mẹ từng biết cả đời.
Nhưng càng lớn lên, tôi càng cảm thấy thế hệ mình giống những đứa trẻ bị thả vào một công viên giải trí bất tận—đèn sáng, tiếng nhạc lớn, mọi cánh cửa đều mở—chỉ để phát hiện ra rằng chẳng có ai dạy ta cách rời khỏi đó mà không lạc.

Chúng ta không phải đi săn, đi trồng trọt, thậm chí chẳng cần phải bước ra khỏi cửa.
Thức ăn được mang tới tận tay.
Công việc diễn ra trên chiếc laptop đặt ngay cạnh giường ngủ.
Tình yêu được cuộn trong những cú vuốt trái-vuốt phải.
Bạn bè được đo bằng ping và trạng thái online.

Nếu một người có đủ tiền trả tiền thuê nhà, họ có thể sống cả cuộc đời trong vài mét vuông:
một cái hang ấm, đầy dopamine, và hoàn toàn tách khỏi thế giới.

Tự do—thứ mà các thế hệ trước vắt hết tuổi trẻ để theo đuổi—rốt cuộc lại là thứ khiến ta… mềm đi.

Chúng ta không phải chiến đấu, nên ta không biết mình muốn gì.
Chúng ta không phải đấu tranh, nên ta không biết mình là ai.
Và giữa tất cả những “vô hạn lựa chọn” mà internet ném vào ta, ta lại trở nên nhỏ bé đến nỗi chỉ nằm trên giường cũng có thể khiến ngực ta nặng như đá.

Khi không cần đến Chúa, ta trở thành những vị thần ngờ nghệch

Chúng ta được hứa hẹn rằng “có thể trở thành bất cứ thứ gì”.
Rồi internet đưa ra một menu dài vô tận.
Nghề nghiệp, phong cách, bản dạng, đạo đức, triết lý—tất cả đều nằm sẵn trên màn hình.

Nhưng khi không có thứ gì là cái nền, ta lại không biết bắt đầu từ đâu.

Ta bị ngập trong chiến tranh, shit post, chính trị, quảng cáo thuốc, đám tiệc ta không được mời—all trong vòng mười phút.
Ý nghĩa cuộc sống bị nghiền nát trong một dòng tin.

Không có cấu trúc, không có cộng đồng, không có giới hạn, không có tường rào…
chúng ta trở thành những linh hồn sống trên mây.

Những “thần nhỏ” đầy quyền năng nhưng thiếu phương hướng.

Những đứa trẻ được nuôi bởi thuật toán

Nhiều bậc cha mẹ, theo đúng nghĩa đen, đã giao chúng ta cho màn hình khi chúng ta còn quá nhỏ để hiểu thế nào là “sự chú ý”.
Không ai nghĩ rằng chiếc điện thoại lại trở thành cha mẹ thứ hai
một người dạy ta mọi thứ trừ lòng tử tế.

Chúng ta học cách biến mất (ghosting) mà không xin lỗi.
Học cách yêu mà không gặp nhau.
Học cách bỏ cuộc mà không cần lý do.

Sự bất tiện biến mất—và theo đó, liên kết giữa người với người cũng biến mất.

“Bảo vệ sự bình yên của bản thân” đôi khi chỉ là:
“Tôi không đủ kiên nhẫn để yêu ai quá gần.”

Một thế hệ sống trong đầu, chứ không trong cơ thể

Gen Z là thế hệ đầu tiên có thể sống trọn ngày mà không cảm nhận mặt trời, gió, hay bất cứ giác quan cơ bản nào.

Ta ở trong đầu nhiều đến mức:
một thay đổi nhỏ trong nhịp tim cũng khiến ta hoảng loạn.
Một cuộc gặp mặt trực tiếp trở thành thử thách.
Một cái ôm trở thành vật thể lạ.

Ta mất kết nối với bản thể sâu nhất của mình—thứ mà con người suốt ngàn năm vẫn dùng để hiểu họ là ai.

Và thật kỳ cục, sự đứt gãy đó lại được gọi là “tự do”.

Nhà không còn tường. Tâm trí không còn ranh giới.

Kiến trúc của thời đại nói nhiều hơn ta tưởng.

Những ngôi nhà open-concept—không phòng khách, không phòng làm việc, không phòng ăn tách biệt—chỉ là một ẩn dụ đẹp đẽ cho việc ta đang sống như thế nào:

Không phân định.
Không ranh giới.
Không nơi chốn.
Không điểm dừng.

Sự tiện lợi biến thành một thứ xiềng xích mềm mại ta tự quấn quanh mình.

Không phải lời kêu gọi trở về truyền thống. Chỉ là lời kêu gọi trở về… chính mình.

Không ai bảo chúng ta phải quay lại nhà thờ hay sống như thế kỷ trước.
Nhưng con người, để tồn tại mà không mất trí, luôn cần cấu trúc—một chiếc khung, một bộ quy tắc, một cộng đồng để chạm vào.

Chúng ta nghĩ tự do là không có giới hạn.
Nhưng hoá ra tự do chỉ tồn tại khi ta biết bám vào một thứ gì.

Dù đó là đạo, thiền, nghệ thuật, hay chỉ đơn giản là thói quen mang rác xuống hằng ngày.

Chúng ta là một thế hệ dư thừa lựa chọn nhưng thiếu những nghĩa vụ nhỏ bé.
Những nghĩa vụ khiến đời sống thực sự được sống:

Đón bạn ở sân bay.
Mang đồ giúp hàng xóm.
Ngồi chờ mà không mở điện thoại.
Chăm vườn.
Giữ lời hứa.
Trở thành người mà ta sẽ tự hào khi già đi.

Không phải những việc “cứu thế giới”.
Chỉ là những việc giữ ta còn là người.

Cuối cùng, tôi nghĩ Gen Z sẽ ổn. Nhưng trước đó, chúng ta phải tìm lại mặt đất cho mình.

Có những dấu hiệu đáng mừng:
người ta bỏ smartphone, quay về flip phone, tắt màu màn hình, tìm cộng đồng tâm linh, tập trung hơn vào đời sống thân thể.

Ta bắt đầu nhận ra điều mà tổ tiên ta đã biết từ lâu:

Con người không thể sống tách khỏi con người.
Và tự do không phải là được làm mọi thứ—mà là biết chọn điều đáng sống.

Có lẽ chúng ta không tệ hơn những gì ta nghĩ.
Có lẽ ta chỉ… lạc hơi lâu.

Nhưng mọi thế hệ đều phải bước qua mê cung của riêng mình để tìm đường về nhà.

Và lần này, mê cung ấy chính là chiếc điện thoại ta đang cầm.